Şirketler için kredi notu

Şirketler için üretilen kredi notuna 'kredi derecelendirmesi' (credit rating) denir.

Kredi derecesi, bir şirketin borçlarını zamanında ödeme kapasitesini gösterir. Notu yüksek olan şirketler ucuz faiz oranlarıyla borçlanır. Notu düşük olan şirketler ise pahalı borçlanır veya hiç borçlanamaz.

Şirketler kredi kullanmak istediklerinde, kredi kurumlarına ? genellikle bankalara ? başvururlar. Bankalardaki uzmanlar, şirketin durumu inceleyen kredi raporları hazırlar ve kredi komitelerine sunarlar. Kredi komitesinin onayladığı krediler şirketlere kullandırılır.

Ancak, şirketler, sadece banka vb kredi kurumlarından borçlanmazlar; tahvil, bono vb gibi menkul kıymetler ihraç ederek sermaye piyasalarında da borçlanırlar.

Sermaye piyasalarında menkul kıymetleri satın alan kurumların her defasında menkul kıymeti ihraç eden şirketin risk durumunu inceleyen raporlar yazması ve buradaki değerlendirmelere göre menkul kıymeti satın alma kararı vermesi mümkün değildir.

Bunun yerine, kredi derecelendirme şirketleri, şirketler hakkında inceleme yapıp kredi notu verirler ve yatırımcılar bu notları esas alarak menkul kıymetleri alıp satarlar. Dolayısıyla, kredi derecelendirmesi, sermaye piyasalarının çalışması için temel araçlardan biridir.

Kredi derecelendirmesi uzmanlar tarafından manuel yöntemlerle yapılır. Dereceler, komiteler tarafından onaylanır ve kamuya bir defada açıklanır.

Kredi dereceleri, sermaye piyasalarından borçlanan büyük şirketler, bankalar ve devletler için üretilir. Eyalet sistemiyle yönetilen ülkelerde, borçlanan yerel hükümetler için de kredi derecesi üretilir.

Uluslararası kredi derecelendirme şirketleri arasında Standard & Poors, Moody's ve Fitch gibi şirketler vardır.

Bireyler için kredi notu

Bireyler için üretilen kredi notuna 'kredi skorlaması' (credit scoring) denir.

Kredi skoru, bireysel kredilerin gelişmiş olduğu finansal piyasalarda kullanılır. Kredi skoru, kişinin borçlarını zamanında geri ödeme kapasitesini ölçer. Kredi skoru yüksek olan bireyler ucuz faiz oranlarından borçlanırlar. Kredi skoru düşük olan bireyler ise pahalı faiz oranlarından borçlanırlar veya hiç borçlanamazlar.

Kredi skoru, tüketici kredi portföylerinin ? özellikle konut kredilerinin ? finansal kurumlar arasında alınıp satılmasında kullanılan önemli bir araçtır.

Bireysel kredi skoru, şirketler için üretilen kredi derecelendirmesinden farklı olarak, uzmanlar tarafından değil, scorecard denilen bilgisayar programları tarafından üretilir.

Sayıları milyonlarla ifade edilen tüketiciler için uzmanlar tarafından manuel yöntemlerle not üretilmesi mümkün değildir. Dolayısıyla, kredi skorlaması bilgisayarlarla yapılır. Ayrıca, kredi skorunun objektifliği açısından, nota insan müdahalesi olmaması esastır.

Kredi skorlaması, kredi başvurusu yapan tüketicilere, kredi kurumlarının, saniyeler içerisinde değerlendirme yapıp cevap vermesini mümkün kılar. 

Bireysel kredi skorunun çok geliştiği ABD'de, kredi skoru, kredi kurumlarının yanısıra sigorta, sağlık, iletişim vb gibi sektörlerde yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Hatta işverenler tarafından personel işe alınmasında dahi kullanılmaktadır.

Tüketici kredileri sektörü gelişmekte olan piyasalarda bireysel kredi skoru kavramı ve kullanımı hızla yayılmaktadır.

Bireysel kredi skoru üreten uluslararası şirketler arasında Experian, TransUnion ve Equifax gibi şirketler bulunmaktadır.